rodospress.com

Μπορεί να έχεις πάρει ό,τι χρειαζόσουν. Ή να μη σε βοηθά όπως πριν. Με τη Νέλλυ Φλωρεντίν συζητάμε πότε τελειώνει ένας κύκλος ψυχοθεραπείας και πώς το καταλαβαίνουμε.

Ηψυχοθεραπεία ξεκινά συχνά με την αίσθηση του επείγοντος – ένα βαρύ συναίσθημα, μια απώλεια, μια κρίση. Αλλά πότε τελειώνει; Και πώς ξέρεις ότι αυτό που νιώθεις είναι το τέλος και όχι μια αντίσταση στην αρχή ενός πιο δύσκολου ταξιδιού;

Αναζητώντας απαντήσεις, μιλήσαμε με τη Νέλλη Φλωρεντίν, ψυχολόγο – ψυχοθεραπεύτρια, για τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ολοκλήρωση και την αποφυγή. Για τις ενδείξεις, τα διλήμματα και τη σημασία τού να αναγνωρίζεις πότε κάτι έχει ολοκληρωθεί και πότε απλώς δεν σε εξυπηρετεί πια.

Μια σχέση που κάποτε τελειώνει
Η θεραπευτική σχέση δεν είναι φτιαγμένη για να κρατήσει για πάντα. Είναι, από τη φύση της, μια σχέση που κάποια στιγμή ολοκληρώνεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η στιγμή του τέλους είναι πάντα ξεκάθαρη. Δεν ξεκινούν όλοι οι θεραπευόμενοι με σαφή στόχο. Συχνά η αφορμή είναι μια κρίση – ένα διαζύγιο, μια απώλεια, μια περίοδος έντονης δυσφορίας. Στην πορεία, ο καθένας διαμορφώνει τον δικό του δρόμο. Ωστόσο, από την πρώτη κιόλας συνεδρία, είναι σημαντικό να τίθενται προσδοκίες και όρια. «Συζητάμε εξαρχής τι περιμένουμε και τι μπορούμε να περιμένουμε από αυτή τη σχέση», εξηγεί η Νέλλη Φλωρεντίν. «Και στη διάρκεια της θεραπείας, κάθε τόσο, επανερχόμαστε σε αυτή τη συζήτηση. Πολλές φορές η ίδια η πορεία δείχνει ότι χρειάζεται να αραιώσουν οι συνεδρίες. Αλλες, ότι πλησιάζει η ολοκλήρωση».

«Εχεις πάρει ό,τι ήταν να πάρεις»;
Μπορεί απλώς να νιώσεις μια εσωτερική σιγουριά – πως η διαδικασία έχει φτάσει εκεί όπου χρειαζόταν να φτάσει. «Η φράση “πήρα ό,τι ήταν να πάρω” ακούγεται συχνά στη θεραπεία», λέει η κυρία Φλωρεντίν. «Και είναι σημαντικό ως θεραπευτές να μπορούμε να την ακούσουμε. Να δώσουμε χώρο σε αυτή την αίσθηση, χωρίς να την ερμηνεύουμε αμυντικά». Η ίδια προτείνει, όταν υπάρχει η σκέψη για αποχώρηση, να αφιερώνεται τουλάχιστον μία συνεδρία σε αυτό: «Μια αποχαιρετιστήρια συνεδρία μπορεί να δώσει νόημα σε όσα έχουν προηγηθεί και να αφήσει ανοιχτό ένα παράθυρο επιστροφής, αν χρειαστεί κάποτε στο μέλλον».

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι πάντα γραμμική. Υπάρχουν περίοδοι έντονης δουλειάς, περίοδοι παύσης και συχνά κύκλοι που κλείνουν για να ανοίξουν αργότερα – με άλλο αίτημα ή και με άλλον θεραπευτή.

Η ψυχοθεραπεία, άλλωστε, δεν είναι πάντα γραμμική. Υπάρχουν περίοδοι έντονης δουλειάς, περίοδοι παύσης και συχνά κύκλοι που κλείνουν για να ανοίξουν αργότερα – με άλλο αίτημα ή και με άλλον θεραπευτή. «Είναι απολύτως φυσιολογικό κάποιοι άνθρωποι να επιστρέφουν μετά από καιρό, επειδή κάτι καινούργιο ζητά δουλειά. Ή να συνεχίζουν με άλλον θεραπευτή επειδή χρειάζονται μια διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση». Σύμφωνα με την ίδια, σε αυτές τις περιπτώσεις ο θεραπευτής μπορεί να διερευνήσει τι φταίει, αλλά μπορεί και να προτείνει παραπομπή σε άλλον συνάδελφο, αν το αίτημα του θεραπευομένου δεν καλύπτεται από τη δική του προσέγγιση. «Το σημαντικό είναι να εξυπηρετείται ο άνθρωπος, όχι η σχέση», εξηγεί.

Ολοκλήρωση ή αποφυγή;
Υπάρχουν φορές που η επιθυμία να σταματήσει κανείς τη θεραπεία δεν πηγάζει από αίσθηση πληρότητας, αλλά από δυσφορία. Αυτού του τύπου η αμφιθυμία είναι άλλωστε κομμάτι της διαδικασίας. «Μπορεί να νιώθω ότι δεν θέλω πια να συνεχίσω, αλλά ο λόγος να μην είναι ότι νιώθω καλά – να είναι ότι φοβάμαι τι θα ακολουθήσει. Οτι έχουν αρχίσει να ενεργοποιούνται άμυνες. Κι αυτό είναι καλό να το συζητήσουμε μέσα στη θεραπεία. Να το πούμε. Να το κοιτάξουμε μαζί», προτείνει η κυρία Φλωρεντίν, ενώ συμπληρώνει ότι δεν είναι όλοι οι «τερματισμοί» ξεκάθαροι – ούτε όλοι οι ενδοιασμοί σημάδι προόδου ή εμπόδιο. Η απόφαση να σταματήσει κανείς είναι πάντα προσωπική, αλλά πριν παρθεί, έχει αξία να αναρωτηθεί κανείς: φεύγω επειδή ολοκληρώθηκε κάτι ή επειδή αποφεύγω κάτι που τώρα ξεκινά;

Τα σημάδια που δείχνουν ότι ίσως ήρθε η ώρα να σταματήσεις
Οπως μας λέει η Νέλλη Φλωρεντίν, υπάρχουν φορές που η θεραπεία δεν ανταποκρίνεται πλέον σε αυτό που χρειαζόμαστε. Ορισμένες ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι η σχέση, η συγκυρία ή ακόμα και η θεραπευτική προσέγγιση δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε είναι οι παρακάτω:

Αισθάνεσαι ότι δεν γίνεσαι κατανοητός. Μιλάς και νιώθεις ότι δεν «πιάνεται» αυτό που λες – ή ότι πρέπει να εξηγείς συνέχεια από την αρχή.
Νιώθεις ότι πρέπει να εξηγείς υπερβολικά τον εαυτό σου. Σαν να χρειάζεται να δικαιολογείς τα συναισθήματά σου ή να αποδεικνύεις γιατί νιώθεις έτσι.
Δεν υπάρχει αίσθημα ασφάλειας. Δεν νιώθεις άνετα να εκτεθείς, να πεις πράγματα όπως είναι – ή να είσαι αληθινά εσύ.
Ο θεραπευτής δεν σέβεται τον ρυθμό σου. Σε πιέζει να μιλήσεις για πράγματα που δεν είσαι έτοιμος/η ή δεν ακολουθεί το πώς εσύ εξελίσσεσαι.
Δεν υπάρχει εξέλιξη. Οι συνεδρίες μοιάζουν στάσιμες, δεν υπάρχει νέα οπτική, νέα σύνδεση, καμία αίσθηση μετακίνησης.
Οι συνεδρίες έχουν χάσει τον θεραπευτικό τους χαρακτήρα. Αν μπαίνεις, λες δυο – τρία πράγματα και φεύγεις χωρίς αίσθηση νοήματος για εβδομάδες – ο κύκλος ίσως έχει κλείσει.
Πώς λες στον θεραπευτή σου ότι θέλεις να σταματήσεις;
Η σκέψη να σταματήσεις τη θεραπεία είναι συχνά δύσκολο να ειπωθεί. Κάποιοι θεραπευόμενοι διστάζουν γιατί δεν θέλουν να φανούν «αχάριστοι» ή «ανώριμοι». Αλλοι επειδή φοβούνται την αμηχανία. «Είναι απόλυτα εντάξει να πεις: “Εχω αρχίσει να σκέφτομαι μήπως αυτός ο κύκλος ολοκληρώθηκε”», μας καθησυχάζει η κυρία Φλωρεντίν. «Μια τέτοια κουβέντα είναι μέρος της θεραπείας. Μπορεί να οδηγήσει είτε σε έναν όμορφο αποχαιρετισμό είτε σε μια ειλικρινή επαναδιαπραγμάτευση του στόχου». Η αποχώρηση λοιπόν δεν είναι κάτι «έξω» από τη θεραπεία, είναι κομμάτι της. Και, όπως όλα τα σημαντικά μέσα σε αυτή τη σχέση, αξίζει να ειπωθεί καθαρά και με ειλικρίνεια.